Vergi İncelemesi, İnceleme Sürecinde Mükellefin Hakları ve Yükümlülükleri

Genel Olarak Vergi İncelemesi

Mevzuatımızda vergi incelemesinin tanımı yapılmış olmamakla birlikte Vergi Usul Kanununda vergi incelemesinin amacının, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak tespit etmek ve sağlamak olduğu ifade edilmiştir. Ancak yayımlanan bir yönetmelikte vergi incelemesi; inceleme yapmaya yetkili olanlar tarafından, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak amacıyla yapılan faaliyet olarak tanımlanmıştır.

İncelemeye başlama tutanağının imzalanmasından vergi inceleme raporunun incelenen mükellefe tebliğ edilmesine kadar geçen zamanı vergi inceleme süreci olarak tanımlayabiliriz. Vergi inceleme sürecinin bir tarafını Devlet (Maliye Bakanlığı) oluştururken diğer tarafı ise Vatandaş (Mükellef) oluşturur.

Vergilendirmede beyan esasını benimseyen vergi sistemimiz; Mali İdare’ye, mükellefler tarafından beyan edilen matrahların doğruluğunun araştırılması, tespit edilmesi ve sağlanması amacıyla zamanaşımı süresi içerisinde her türlü vergi incelemesini yapma yetkisi vermiştir. Vergi incelemesi, içinde bulunulan yılı da kapsamak üzere, takip eden yılbaşından başlayarak 5 yıl içinde önceden mükelleflere bildirilmeksizin her zaman yapılabilir.

Vergi Usul Kanununa veya diğer kanunlara göre defter ve hesap tutmak, evrak ve vesikaları muhafaza ve ibraz etmek mecburiyetinde olan gerçek ve tüzel kişiler vergi incelemelerine tabidir. Maddede gerçek ve tüzel kişilerin vergi incelemesine tabi olduğu belirtilmesine rağmen, tüzel kişiliği olmayan teşekküller vergisel nitelikli iş ve işlemler yapıyor; defter ve hesap tutuyor, evrak ve vesikaları saklama ve ibraz mecburiyetinde ise vergi incelemesine tabi olacaktır.

Vergi Usul Kanunu’na göre vergi incelemesi esas olarak Vergi Müfettişleri, Vergi Müfettiş Yardımcıları, ilin en büyük mal memuru veya vergi dairesi müdürleri tarafından yapılır. Ancak Gelir İdaresi Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatında müdür kadrolarında görev yapanlar da vergi inceleme yetkisine sahiptir.

Vergi incelemesi, vergi beyannameleri ve ekleri üzerinde ve/veya harici bilgilere dayanılarak yapılan risk analizi sonuçlarına göre veya belirli vergi konularına yönelik olarak düzenlenen görüş ve önerme raporlarına dayanılarak ya da yapılan bir ihbar sonucu başlatılabilir.

Vergi incelemesi yapılırken mükellef haklarının gözetilmesi gerekmektedir. Bu hakların gözetilmesi mali idarenin mükellefe karşı sorumluluğudur. Vergi inceleme sürecinde mükelleflerin hakları olduğu gibi incelemenin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için mükelleflerin vergi mevzuatından doğan yükümlülükleri de bulunmaktadır. Mükelleflerin hak ve yükümlülüklerini bilmesi incelemenin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamakla birlikte mükellef ile mali idare arasındaki iletişimi sağlayacaktır. Yazımızın devamında inceleme sürecinde mükelleflerin hakları ve yükümlülükleri hakkında bilgi verilecektir.
Vergi İnceleme Sürecinde Mükellefin Hakları

1- Vergi İnceleme Elemanının Kimliğini Görme Hakkı
Vergi Usul Kanunu 136. maddesine göre incelenen mükellefler vergi incelemesi yapanların kimliğinin işe başlamadan evvel kendilerine gösterilmesini isteyebilirler.

2- İnceleme Konusunu ve Kapsamını Öğrenme Hakkı
Vergi Usul Kanunu’na göre; mükellefler vergi inceleme elemanlarından incelemenin mevzuu hakkında incelemeye başlamadan önce kendilerine açıklama yapılmasını isteyebilirler.

3- Defter ve Belgelerini İbraz Etmek İçin Ek Süre İsteme Hakkı
Vergi Usul Kanunu’na göre; mükellef zor durumda kalması nedeniyle defter ve belgelerini istenen sürede ibraz edemeyecek durumda ise, ek süre verilmesini isteme hakkına sahiptir.

4- İncelemenin Her Safhasında Bilgi Alabilme Hakkı
Mükellef, vergi incelemesinin her safhasında inceleme süreci hakkında inceleme elemanından bilgi isteyebilir.

5- İnceleme Sırasında Müşavir ve/veya Avukat Bulundurma Hakkı
Mükellef vergi incelemeleri ile ilgili görüşmelere, defter ve kayıtlarla ilgili olan yetkili Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirler veya avukatların kendisiyle birlikte katılmasını sağlamak ya da kendisini temsilen yetkili bir temsilcisini göndermek hakkına sahiptir.

Mükellefi temsilen gelen kişilerin yasal olarak yetkilendirilmiş olmaları ve temsil belgesinin görüşmeler başlamadan önce inceleme elemanına verilmesi gerekmektedir.

6- Vergi İnceleme Tutanaklarına İtiraz ve Görüşlerinin Yazılmasını İsteme Hakkı
Mükellefler diledikleri itiraz ve mülahazaların vergi inceleme tutanaklarına kaydedilmesini isteyebilirler.

7- Kayıtların İşlenmesi İçin Ek Süre İsteme Hakkı
Mükellef arama sonucunda el konulan defter ve belgelerin muhafaza altında olması sebebiyle zamanında yapılamayan kayıtlarını, defterlerin geri verilmesinden sonra 1 aydan az olmamak üzere verilecek uygun bir süre içinde yapabilir.

8- İlgililerin Tutanağın İçerdiği Hususlardan Haberdar Olma Hakkı
İlgililer vergi incelemesi sırasında düzenlenen tutanağı okuma, içerdiği hususların doğruluğu, defter kayıtlarına, belgelere ve ifadelere uygunluğunu anladıktan sonra Vergi İncelemesini yapan inceleme elemanı ile birlikte imzalama ve dolayısıyla tutanağın içerdiği hususlardan haberdar olma hakkına sahiptir.

9- Tutanaktan Bir Nüsha Alma Hakkı
Mükellef vergi incelemesi sırasında düzenlenen tutanaklardan bir nüsha alma ve itirazların bulunması halinde bu itirazları tutanağa işlenmesini isteme hakkına sahiptir.

10- Mükellefin Rapor Değerlendirme Komisyonunca Dinlenmesini İsteme Hakkı
Rapor Değerlendirme Komisyonları gerekli gördüğü durumlarda ya da talepleri üzerine vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar tarafından düzenlenen vergi inceleme raporları hakkında mükellefi dinleyebilirler.

Mükellefler, Rapor Değerlendirme Komisyonları tarafından dinlenmek için taleplerini, vergi inceleme tutanaklarına kaydedilmesini isteyebilecekleri gibi taleplerini içeren bir dilekçe ile rapor değerlendirme işlemi bitmeden Grup Başkanlıklarına da başvurabilirler.

11- Müracaat ve Şikâyet Hakkı
Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte yer alan “Vergi Müfettişleri mesleğin gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunamazlar” düzenlemesine aykırı davranışlara muhatap olan veya bu tip davranışlarla karşılaşan mükellefler ve diğer ilgililer aşağıda belirtilen yollarla müracaat ve şikâyet haklarını kullanabilirler:

a. T.C Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi’ne (CİMER) #Telefonla #Mektupla #İnternetle (www.cimer.gov.tr) veya #Şahsen başvuru yapılabilir.
b. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’na posta yoluyla
c.www.vdk.gov.tr adresinden “İhbar ve Şikayet” bölümüne
d. Vergi İletişim Merkezi’ne (VİMER) (444 0 189)

12- Uzlaşma Hakkı
Mükellef, ikmalen, res’en veya idarece tarh edilen vergilerle, bunlara ilişkin vergi ziyaı cezalarının (VUK 359. maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde tarh edilen vergi ve kesilen ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilen cezalar hariç) tahakkuk edecek miktarları konusunda, tarhiyat öncesi ya da tarhiyat sonrası uzlaşma talebinde bulunabilir.

13- Dava Açma Hakkı
Mükellefler ve kendilerine vergi cezası kesilenler, tarh edilen vergilere ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemesinde dava açabilirler.

Vergi İnceleme Sürecinde Mükellefin Yükümlülükleri

1- İncelemenin Yapılacağı Yere İlişkin Yükümlülükler
a. Vergi Usul Kanunu’nun 257. maddesine göre; mükellefler incelemeye yetkili memura müessesenin durumuna göre, çalışma yeri göstermekle ve resmi çalışma saatlerinde memurun müessesede alışmasını sağlamakla yükümlüdürler.

b. Mükellef incelemeye yetkili olanlar tarafından işletmede Vergi Usul Kanunu’nun 134. maddesi gereğince envanter yapılması halinde araç, gereç ve personeliyle bu işlemlerin yapılması için gerekli yardım ve kolaylığı göstermekle yükümlüdür.

c. Mükellefler vergi incelemesine yetkili kişilerin talep edecekleri her türlü bilgiyi vermek mecburiyetindedirler. Mükellefler, Vergi Usul Kanunu’nun 151. maddesinde belirtilenler hariç özel kanunlarda yazılı mahremiyet hükümlerini ileri sürerek, bilgi vermekten imtina edemezler.

d. Mükellefler vergilendirme ile ilgili olay ve hesap durumlarını içeren tutanakları imzalamaktan çekindikleri hallerde, bunların dayanağı olan defter, belge ve kayıtların vergi inceleme elemanınca alıkonulması konusunda zorluk çıkarmamak mecburiyetindedirler. (Söz konusu defter ve belgeler, inceleme sonucunda ortaya çıkan vergiler ve kesilen cezalar kesinleşinceye kadar geri verilmez. İlgililer, bu defterlerin suç delili olmaması şartıyla, her zaman bu tutanakları imzalayarak defter ve vesikaları geri alabilirler)

2- Defter ve Belgelere İlişkin Yükümlülükler
a. Vergi Usul Kanunu’nun 172. maddesine göre; defter tutmak zorunda olan mükellefler, tutmak zorunda oldukları defterlerden tasdike tabi olanları zamanında tasdik ettirmek, tuttukları defterleri ve bunların dayanağını oluşturan belgeleri usulüne uygun bir şekilde tutmak ve ilgili bulundukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süre ile muhafaza etmek zorundadırlar.

b. Vergi Usul Kanunu’nun 256. maddesine göre; mükellefler muhafaza etmek zorunda oldukları her türlü defter, belge ve karneler ile vermek zorunda bulundukları bilgilere ilişkin server, usb bellek, taşınabilir harici bellek ve benzeri ortamlardaki kayıtlarını ve bu kayıtlara erişim veya kayıtları okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri, muhafaza süresi içerisinde yetkili makam ve memurların talebi üzerine ibraz ve inceleme için arz etmek zorundadırlar.

Vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan defter, kayıt ve belgeleri yok edenler, tahrif edenler veya gizleyenler hakkında Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde yer alan cezalar uygulanır. (Varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde, inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili olanlara defter belgelerin ibraz edilmemesi gizleme demektir )

3- Beyan ve Ödemeye İlişkin Yükümlülükler

a. Mükellefler vergi matrahını doğru beyan etmek ve ödenmesi gereken vergileri vadesinde ödemek zorundadırlar.

 

 

 

Yorum Yap

Please enter your comment!
Please enter your name here